Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng hơn 21% trong nửa đầu năm 2026, song triển vọng những tháng cuối năm đang đối mặt với nhiều sức ép từ thuế quan, chi phí logistics leo thang và bất ổn thương mại toàn cầu. Các hiệp hội ngành hàng cho rằng muốn duy trì mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần sớm tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, chi phí và tận dụng hiệu quả các FTA.
Xuất nhập khẩu cuối năm đối mặt nhiều thách thức
Tại hội nghị thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số Cục Xuất nhập khẩu cho biết hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực trong những tháng đầu năm.
Tính đến ngày 15/6, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 239,9 tỷ USD, tăng 21,1% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, nhập khẩu đạt 256,7 tỷ USD, tăng 33,1%.
Xuất nhập khẩu cuối năm đối mặt nhiều thách thức.
Tốc độ tăng nhập khẩu cao hơn xuất khẩu đã khiến cán cân thương mại chuyển từ trạng thái xuất siêu sang nhập siêu khoảng 16,8 tỷ USD. Tuy nhiên, theo Bộ Công Thương, phần lớn mức nhập siêu hiện nay đến từ nhóm nguyên vật liệu, máy móc và thiết bị phục vụ sản xuất, đầu tư.
Ngoài ra, việc nhiều tập đoàn nước ngoài tiếp tục giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư tại Việt Nam cũng góp phần hỗ trợ cán cân thanh toán tổng thể, giúp tỷ giá chưa chịu áp lực đáng kể từ hoạt động xuất nhập khẩu.
Theo đánh giá của Bộ Công Thương, xuất khẩu những tháng cuối năm sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức từ chính sách thuế quan của Mỹ, diễn biến địa chính trị tại Trung Đông và những biến động khó lường của thương mại toàn cầu.
Đối với thị trường Mỹ, mức thuế bổ sung 12,5% dự kiến áp dụng sau cuộc điều tra theo Điều 301 liên quan đến lao động cưỡng bức có thể ảnh hưởng đến nhiều quốc gia xuất khẩu. Dù được áp dụng trên diện rộng nên chưa làm thay đổi đáng kể tương quan cạnh tranh giữa các nước, nhưng việc thuế suất tăng cao vẫn có thể làm thu hẹp biên lợi nhuận và ảnh hưởng tới một số ngành hàng xuất khẩu trong ngắn hạn.
Bên cạnh đó, dù căng thẳng giữa Mỹ và Iran đã hạ nhiệt, những rủi ro địa chính trị tại Trung Đông vẫn hiện hữu. Giá dầu và chi phí logistics tiếp tục neo ở mức cao, gây áp lực lên chi phí sản xuất, vận tải và hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.
Tại hội nghị, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết đà tăng trưởng của ngành thủy sản đang có dấu hiệu chững lại. Nếu quý I ghi nhận mức tăng 17-18%, thì 6 tháng đầu năm kim ngạch xuất khẩu thủy sản ước đạt khoảng 5,7 tỷ USD, tương ứng mức tăng khoảng 11%.
Theo ông Nam, một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là chi phí logistics tăng mạnh. Chỉ trong thời gian ngắn sau ngày 15/6, cước vận chuyển container đi Los Angeles đã tăng từ khoảng 5.400 USD/container lên 6.500 USD/container, trong khi tuyến New York tăng từ 6.500 USD/container lên gần 8.000 USD/container, tương đương mức tăng khoảng 30%.
Doanh nghiệp cần thêm dư địa cạnh tranh
Để hỗ trợ doanh nghiệp duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, VASEP kiến nghị tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm các quy định làm gia tăng chi phí tuân thủ, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam so với các đối thủ như Ấn Độ, Indonesia hay Thái Lan.
Doanh nghiệp cần thêm dư địa cạnh tranh.
Hiệp hội cũng đề xuất Bộ Công Thương làm việc với phía Hàn Quốc trong quá trình rà soát Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Hàn Quốc (VKFTA), đặc biệt liên quan đến cơ chế phân bổ hạn ngạch thuế quan đối với 15.000 tấn tôm được hưởng thuế suất 0%.
Bên cạnh đó, VASEP kiến nghị sớm ban hành nghị định hướng dẫn thực hiện Điều 13 Nghị quyết 250 của Quốc hội về hội nhập kinh tế quốc tế nhằm tạo thêm nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại và rào cản kỹ thuật ngày càng gia tăng tại các thị trường xuất khẩu.
Ở lĩnh vực dệt may, ông Trương Văn Cẩm, Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội Dệt may Việt Nam, cho rằng dư địa tăng trưởng của ngành không còn nhiều, do đó cần chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Theo ông Cẩm, điểm yếu lớn nhất hiện nay của ngành dệt may vẫn là khâu dệt, nhuộm và hoàn tất. Đây là mắt xích quan trọng quyết định khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ để tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do như CPTPP và EVFTA.
Vì vậy, hiệp hội đề nghị Chính phủ có cơ chế thu hút đầu tư vào lĩnh vực dệt nhuộm, đồng thời tiếp tục thúc đẩy đàm phán với Liên minh Kinh tế Á – Âu (EAEU) nhằm mở rộng hạn ngạch đối với một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực.
Các chuyên gia nhận định, xuất khẩu vẫn là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế trong năm 2026. Tuy nhiên, để duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong bối cảnh môi trường thương mại quốc tế ngày càng biến động, Việt Nam cần đồng thời giảm chi phí cho doanh nghiệp, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của chuỗi sản xuất trong nước.
Kỳ Thư